e-Devlet Projesi’nde gelinen son noktayı,
projenin sağlayacağı bireysel ve kamusal kolaylıklarını ve Türksat A.Ş.’nin projedeki yeri, etkinliği ve gelinen son noktayı Genel Müdür Yardımcımız Dr. Ahmet Kaplan ile konuştuk. (UyduExpress Nisan 2008 sayısından alınmıştır.)

Uydu Exspress: Öncelikle e-devlet hizmetlerini tanımlamak isterseniz neler söyleyebilirsiniz? e-devlet kapısı açıldığında, halkımıza, kamu kurumlarına ve şirketlerin işlerinde ne gibi kolaylıklar ve açılımlar olacaktır?

2003’den 2007’e e-Devlet Projesi Süreci
Dr. Ahmet Kaplan: e-Devlet Kapısı, e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında 2003 yılı Aralık ayında yayımlanmış bir Başbakanlık Genelgesi ile başlatılmış bir girişimdir.

Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yayımlanmış 2003-2004 yılı e-Dönüşüm Türkiye Kısa Dönem Eylem Planında yer alan bir eylem ile kamu hizmetlerinin ortak platformda tek kapıdan (portal) sunumu ve sunulacak hizmetlerin geliştirilmesine yönelik stratejinin belirlenmesinde Devlet Planlama Teşkilatı kendisini görevlendirmiştir.

Bu konunun yetkili makamı olan e-Dönüşüm İcra Kurulu da 2005 yılında yayımlanan Eylem Planı ile proje için Türk Telekomünikasyon A.Ş. görevlendirilmiştir.
2005 yılında projenin ihalesi yapılmış, bu sürecin sonuçlanmasının hemen arkasından Projenin sahibi olan Türk Telekom’un bir kısım hissesinin özel sektöre devri gerçekleşmiştir.

20 Nisan 2006 tarihinde yayımlanan bir Bakanlar Kurulu kararı ile projenin sahibi Başbakanlık olarak tespit edilmiş, koordinasyon görevi Başbakanlık adına Ulaştırma Bakanlığı’na ve yürütme görevi bakanlığın ilgili kuruluşu Türksat A.Ş.’ye verilmiştir. 10 Ağustos 2006 tarihinde Türksat A.Ş.’nin bu proje’deki görev ve sorumluluklarını destekleyen bir Başbakanlık Genelgesi yayımlanmıştır.
Proje teknik ekibinin kurulmasını takiben ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile irtibat kurularak yapılması gerekenler ele alınmış ve hızlı bir şekilde devlet hizmetlerinin tespiti ile ilgili e-Hizmetler Fizibilite İncelemeleri başlatılmıştır. Şu an itibarıyla pek çok devlet hizmetinin elektronik ortamdan ve e-Devlet Kapısı üzerinden entegre sunulmasını hedefleyen fizibiliteler yapılmıştır. Bu çalışmada özgün bir metodoloji tanımlanarak bahse konu hizmetlerin e-Devlet Kapısı üzerinden verilebilmesinin önünde bulunan hukuki engellerden, fayda-maliyet analizlerine kadar detaylı bir analiz yapılmıştır.

e-Devlet Kapısı Açıldığında Neler Olacak?

e-Devlet kapısının hayata geçirilmesi ile birlikte devletin bünyesinde olan vatandaş bilgilerini tekrar vatandaşa sorması gibi anlamsal zafiyetin yaşandığı bir durum tamamen ortadan kalkacak, vatandaş bilgilerini tutan devlete, yine devlet istediği için kapı kapı dolaşarak bilgi derleme zahmetinden kurtulacak ve bilgi teknolojileri ile desteklenen e-Devlet Kapısı üzerinden ihtiyaç duyduğu bilgileri sunabilecektir.

Hem web sayfaları aracılığı ile devlet hizmetlerinin vatandaşlara aktarıldığı modern ve kaliteli bir platform hayata geçecek, hem de kamu kurumlarının birbirleri ile veri paylaşımını kolaylaştıracak ve paylaşımın etkinliğini artıracak bir sistem devreye alınacaktır.
e-Devlet Kapısının etkisi ve faydası da zaten bu paylaşılan hizmetlerin sayısının artması ile giderek büyüyen bir hale gelecektir.

e-devlet kapısını, teknik ve işletim çalışmaları hangi kurum ve kuruluşlarca yürütülecektir?
e-Devlet Kapısı Projesi’nin tarafımıza verilmesi ile birlikte, çalışma alanımız daha da genişlemiştir. 28 Temmuz 2006 tarihinde yayımlanmış Bilgi Toplumu Stratejisi ve eki Eylem Planı’nda 111 adet eylem tanımlanmıştır. Bu eylemler devletimizin bilgi toplumunun gereklerini yerine getirebilecek teknolojik altyapıyı kurumlarına taşıyabilmeyi ve vatandaşlarımızı da bu dönüşüme hazırlamayı öngörmektedir.

Türksat A.Ş.’ye verilen 6 Ayrı Stratejik Eylem

Bu kapsamda Türksat A.Ş. olarak bize 6 ayrı eylemin sorumluluğu verilmiştir;

1- Vatandaş Odakli Hizmet Dönüşümünün Yürütülmesi
2- Ortak Çağrı Merkezinin Kurulması ve İşletilmesi
3- Olağanüstü Durum Yönetim Merkezinin Kurulması ve İşletilmesi
4- Kamu Güvenli Ağının Kurulması ve İşletilmesi
5- Kamu İnternet Siteleri Standardizasyonu ve Barındırılması
6-E-Devlet Kapısı Hizmetlerinin Yaygınlaştırılması

e-devlet hizmetlerinde gelinen nokta nedir?

e-Devlet Kapısı Projesinin Türk Telekom ve DPT tarafından tariflenen teknik şartnamesine ve ihale sözleşmesine teklif veren ve kazanan; Oyak Teknoloji A.Ş. ve Crimson Logic ortaklığı ile bu işin tamamlanamaması üzerine sözleşme feshedilmiştir.

Bu noktada bu projede alınan dersler ile proje yönetim yaklaşımı farklı olarak ele alınacaktır. Entegrasyon ve birlikte çalışma gerektiren modüler projelerde benimsenmesi yanlış olan “şelale” yöntemi yerine pek çok iş parçasının paralel yürütülebileceği bir proje yaklaşımını benimseyeceğiz.

e-Devlet Kapısının ilk tarifinde detaylı belirtilmeyen; kurumlar arası entegrasyonda çalışacak iş süreçlerini, çağrı merkezini, mobil erişim ve mobil hizmetleri ve diğer gelişmeye açık yönlerini de benzer şekilde tarifleyerek projeye dahil etmek çalışmalarımız içerisinde olacaktır.

e-devlet çalışmalarında bundan sonraki süreçte Türksat A.Ş.’nin konum ve yeri ne olacaktır?

Projenin Türksat'a devrinin hemen ardından e-Devlet kavramları konusunda alanında uzman kişilerden oluşan bir ekip kurduk. Türksat, Bilgi Teknolojileri Direktörlüğü bünyesinde istihdam ettiği uzman personeline bu projeyi teslim etmiş ve projenin her alanında destek sağlamıştır. Kurulan ekip ile yeni dönemde çalışmalar kapsamı artırılarak sürdürülmeye devam edecektir.

Bu proje sadece Türksat tarafından yapılacak bir proje değil, tüm kamu kurumları tarafından ortak çalışılarak ortaya koyulacak bir platform kurma projesidir. Bu noktada kamu kurum ve kuruluşları ile ilişkilerimizi organize etmek için çalışan, kamu yönetimi tecrübesine sahip bir ekip teknik ekibimiz ile birlikte çalışmaya “e-Devlet Kurumsal İletişim Direktörlüğü” altında başlamıştır.

e-Devlet Kapısı çalışmalarında yapılanlar

1- Elektronik hizmetler konusunda 33 kamu kurum ve kuruluşu ile görüşülerek 100’ün üzerinde elektronik devlet hizmetinin e-Devlet Kapısı üzerinden verilebilirliğinin tespit ve analizinin yapıldığı e-Hizmetler Fizibilite İncelemeleri gerçekleştirilmiştir.

2- 100 den fazla kamu kurum ve kuruluşu ile irtibat kurularak, 300 kamu personelinin katkısı ile 1000 den fazla hizmetin içerik metni derlenmiştir. AB standartlarında, engelli vatandaşların da kullanabileceği bir kapı tasarımı için uzmanlar ve akademisyenler ile çalışmalar başlatılmıştır.

3- Bilgi güvenliğinde uluslararası standartlar incelenmiş ve ISO 27001:2005 bilgi güvenliği yönetim sistem standardının tüm gerekleri yerine getirilmesi amacıyla çalışmalar başlatılmıştır. Bu çalışmanın en önemli aşaması olan “Risk Analizi” süreci tamamlanmıştır.

4- Teknik altyapı projede tariflendiği şekli ile kurulmuş, yapılan incelemeler sonucunda bu altyapı üzerinde performans ve güvenlik yönlerinde iyileştirme ve geliştirmeler yapılmıştır.

5- Kurumlarda e-Devlet konusunda eğitimler düzenlenmiş, 300’e yakın toplantıda
e-Devlet kavramları, vatandaş odaklı hizmet sunumu ve güncel teknolojilerden bahsedilmiş, devlet genelinde yapılan bilişim projelerine dair bilgilendirmeler yapılmıştır.

6- e-Devlet Kapısı Projesinin logo ve sloganımızı halkımız ile birlikte kararlaştırmak amacı ile yarışma düzenlendi. Katılan 6 binin üzerindeki eser arasından dünyaca ünlü uzmanlardan oluşan jüri, logo ve sloganımızı seçmiştir. Sloganı “Devletin Kısayolu” olarak benimsenmiştir.

7- Mevcut incelemeler sırasında kamu kurum ve kuruluşlarında kullanılan elektronik doküman yönetim sistemlerinin birbirleri ile konuşamadıkları tespit edilmiştir. Kurum dışına çıkan evraklar veya arşivlenmek istenen evrakların kağıt ortamına aktarılması kanayan bir yara olarak tespit edilmiştir. Bu konuda DPT tarafından koordine edilen "Kurumlararası Elektronik Doküman Paylaşımı Çalıştayı’nı 250’nin üzerinde katılımcı takip etmiştir.
8- Elektronik Pasaport ve benzeri kurumlar arası veri paylaşımı gerektiren pek çok projede e-Devlet Kapısı olarak hizmet tasarımına katılımımız başlamıştır.

Proje sürecinde Türksat iki temel yaklaşımı benimsemiştir.
Birincisi; Çalışmalara, basit ve yapılabilir bir noktadan başlatıp, adım adım geliştirmek. Günümüzde özel sektörde bilişim projeleri 4-6 ay gibi kısa sürelerde hayata geçirilirken kamuda bu sürelerin 1-2 sene olmasını projelerin gerçekleşmesi önünde bir risk olarak görmekteyiz.

İkincisi ise, proje sürecinde sorumlusunun eksik kaldığı bazı iş parçaları ortaya çıktığı zaman, veya Türkiye için çözülmesinde fayda gördüğümüz bir problem ile karşılaştığımızda, bu konularda girişimde bulunarak bu işin hızla yapılması için çaba sarf etmek.

Türksat A.Ş., e-devlet kapısı projesinde ve Bilgi Toplumu Stratejisi eylemlerinin başarıyla sonuçlandırılmasında Avrupa Birliği ile ortak proje ve iş geliştirmeye yönelik, hazırlanmış ve hazırlanacak projelerin ortak bir ağ üzerinden paylaşılabildiği bizim yurtiçinde “kamu güvenli ağı” diye nitelediğimiz Avrupa Birliği üye ve üye statüsündeki ülkelerin erişebildiği bir iletişim ağının kurulmasının Türkiye kısmındaki sorumluluğu verilmiştir. Bu sorumluluk neticesinde bu projenin teknik kurulumu tamamlanmıştır.

e-devlete geçiş sürecinde daha önceden belirtilen pilot kurumların sayısında değişiklik oldu mu? Öncelikle hangi kurum, kuruluş ve hizmetler sürece eklenecek?
Projenin çıkış sürecinde ve teknik şartnamesinde tanımlanan 19 pilot proje ile “Hukuk Komisyonu” toplantıları yapılmış, bahsi geçen 19 pilot hizmetten 16 tanesinin hukuki ve teknik altyapısı e-Devlet Kapısı üzerinden vatandaşa verilmeye uygun olmadığı görülmüştür.
Bu sürecin değerlendirildiği o günlerde DPT’de devlet kurumlarımızın temsilcileri ile bir toplantı yapılmış ve o toplantıya katılım gösteren kurum temsilcileri o an için kurumsal bazda yürüttükleri Adalet Bakanlığı’nın UYAP projesi, Maliye Bakanlığı’nın VEDOP projesi gibi ilgili listeye alınmışlardır.

Ancak o şartlarda sorgulanmayan bu projelerin bugün gelinen noktada görüldüğü gibi hukuki altyapısının, teknik altyapısının uygun olup olmadığıdır. Bu ve bunun gibi sorunların yaşanmaması için teknik şartname içerisine 120 adet e-Hizmetin fizibilitesi yapılması gerektiği şeklinde bir madde eklenmiştir.
Biz de Türksat olarak bahsi geçen elektronik hizmetler konusunda 33 kamu kurum ve kuruluşu ile görüşülerek 100’ün üzerinde elektronik devlet hizmetinin e-Devlet Kapısı üzerinden verilebilirliğinin tespit ve analizinin yapıldığı e-Hizmetler Fizibilite İncelemelerini gerçekleştirmiş bulunmaktayız.

Yeni dönemde bu güne kadar görüştüğümüz ve birlikte çalışmaya başladığımız pek çok kurum ile yeni hizmetlerin geliştirilerek e-Devlet Kapısına entegre edilmesi yönünde çalışmalarımızı devam ettireceğiz.

Vatandaşlar ilk olarak hangi hizmetleri e-devlet kapısından almaya başlayacaklar?

Kimlik Doğrulama Sistemi
Vatandaşlarımız için ilk olarak hizmete almayı planladığımız konuların başında, global bağlamda birçok ileri ülkenin eksikliğini hissettiği bir konu olan “kimlik doğrulama” konusunu çözmeyi düşünüyoruz.

Bu noktada; Eylül 2007 tarihinde yayınlanan raporda kimlik doğrulama konusunda dikkat çekilmiş ve 2007 itibarıyla AB üye ülkeler içerisinde bu konuda bir politikası olan ülkelerin %92 oranında olduğu, %78’inin birlikte çalışabilirlik kavramına uygun dizayn edilmiş yapılara sahip olduğu, %71’inin standardize olma konusunda çaba harcadığı ancak sınırlı sayıda ülkenin bu konuda anlamlı uygulamalar yapabildiği belirtilmektedir. Bu noktada gerçekleştireceğimiz çözüm ile birlikte AB üye ve üye statüsündeki ülkelerin ulaşamadığı bir seviyeye ulaşmış olacağız.
Başka bir konu da dijital uçurumu ortadan kaldırmak için Bilgi Toplumu Stratejisinde de şirketimize verilen görevlerden olan devletimizin ortak çağrı merkezinin ilk adımı olacak şekilde e-Devlet Kapısı projesi özelinde de tanımlanmış olan çağrı merkezinin kurulması öngörülmektedir. Arkasından hizmete alınması planlanan hizmetlerle ilgili olarak daha öncede vurguladığımız gibi pek çok hizmetin fizibilitesi yapılmış ve geliştirilmeye hazır durumdadır.

Türkiye’nin e-devlet kapısının açılması konusunda genel olarak bir tarih verebilir misiniz?

Projenin başlangıç ve gelişme aşamasını yukarıda bilmesi gereken prensibine dayalı olacak detayda tariflemeye çalışılmıştır. Teknik olarak projenin kamuoyu ile paylaşılmasının önünde herhangi bir engel bulunmamakla birlikte bilindiği gibi yüklenici firma ile yapılan fesih kararı nedeniyle, proje planının genelinde bir revizyon çalışmasına gidilmiştir. e-Devlet Kapısı, 2008’in ortalarında hizmete açılacaktır.